SORU: Meslek seçimi neden önemlidir?
Meslek, bir kimsenin geçimini sağlamak için yaptığı sürekli iş olarak tanımlanır. Herkesin geçimini sağlamak için yapabileceği düzenli ve sürekli bir işinin olması zorunlu bir gelişim görevidir. Meslek seçimi ise insanın yaşamındaki en önemli kararlardan biridir. Çünkü ben şu mesleği seçiyorum derken, ya da hayır ben şu mesleği değil, bu mesleği seçiyorum derken aslında o meslekle birlikte o mesleğin getirdiği yaşam şeklini de seçmiş oluyorsunuz.

Meslek seçiminizle birlikte hayatınızın yönü deÄŸiÅŸmektedir. ÖrneÄŸin gelir düzeyi, yaÅŸanılacak olan çevre, toplumsal iliÅŸkiler, eÅŸ seçimi, çalışma koÅŸulları, prestij, statü vb… Bu karardan geri dönmek bazen çok yorucu ve zaman alıcı olabilir, hatta bazen imkansız olabilir.

SORU: Yaptığım / yapacağım alan seçimi ileride gerçekleştireceğim meslek seçimini nasıl etkiler?
Lise çağı bir anlamda mesleki tercihlerin kesinleşmesi ve eyleme dönüştürülmesi için bir hazırlık ve araştırma dönemi olarak nitelendirilmiştir. Lise çağında birey hem kendi yeteneklerini, ilgilerini, kişilik özelliklerini ve beden özelliklerini tanıyacak, hem de tanıdığı ve farkına vardığı özelliklerine uygun bir alanı ve mesleği belirleyecektir.
Sizin için önemli olan yönelmeyi düşündüğünüz mesleğe en uygun alan belirlemektir. Yeni ÖSS sisteminde her aday mezun olduğu alanla ilgili yüksek öğretim programlarını tercih ettiğinde avantajlı durumdadır.

9. sınıfta alanlardan birine yönelirken;
” Lise sonrası hedeflerime uygun mu?
” Benim meslek alanıma uygun mu?
” SeçeceÄŸim alanda baÅŸarılı olabilecek miyim?
Yukarıdaki belirtilen soruların yanıtlarından eminseniz uygun alanı bulmuÅŸsunuz demektir. SeçtiÄŸiniz alanla ilgili kararların ne kadar önemli olduÄŸunu ÖSS sınavına girerken daha çok hissedeceksiniz. EÄŸer bir mesleÄŸe karar vermiÅŸseniz uygun alanı bulmak hiç de zor deÄŸildir. Ancak bir meslek seçimi yapmamışsanız ya da kararsızsanız seçeceÄŸiniz alan, yaÅŸamınızla, yetenek ve ilgilerinizle, baÅŸarı durumunuzla çeliÅŸmemelidir. Bir meslek alanı belirleyebilmiÅŸseniz de alan seçiminde yanılmazsınız. Ancak kendiniz hakkında gerçekçi bilgileriniz ve gelecekle ilgili ciddi planlarınız yoksa seçeceÄŸiniz alan ileride piÅŸman olmanıza neden olabilir. Meslek seçiminde 9.sınıfın özel bir önemi vardır. Bu yıllarda yapılan bir seçimin yaÅŸamın ileriki yıllarını derinden etkileyeceÄŸi unutulmamalıdır. Bugün verilecek doÄŸru karar, ileride mutlu bir yaÅŸam sürdürmeyi saÄŸlarken, bugün verilecek yanlış karar, ileride hep arayış içerisinde olan, enerjisini hep bu yöne çevirmiÅŸ, ya da bu mücadeleyi veremeyecek kadar yorulmuÅŸ, bezmiÅŸ insanlar yaratacaktır. Günümüzde, mesleÄŸini sevmediÄŸi için doyumsuzluk yaÅŸayan ve iç dengesini yitiren birçok insan var. Çünkü zorlanarak yapılan meslek, depresyon, iÅŸ veriminde düşüş, dikkatsizlik, isteksizlik, baÅŸarısızlık, baÅŸarısızlığın getirdiÄŸi mutsuzluk, iÅŸtahsızlık, uykusuzluk, çevreyle iletiÅŸim bozukluÄŸu gibi ciddi boyutlu rahatsızlıklar yaratıyor. Tüm bunların sonucunda da insan kendini deÄŸersizleÅŸtirebiliyor. Kendini deÄŸersizleÅŸtirme, kendini iÅŸe yaramaz ve beceriksiz hissetme duygusu ise insanı oldukça fazla yıpratıyor. Bu yüzden kiÅŸinin eÅŸiyle, çocuÄŸuyla, dostlarıyla ve tabii ki iÅŸ yerindeki arkadaÅŸlarıyla iliÅŸkileri bozulabiliyor.Öğrencilik hayatında Matematik, Fen Bilgisi gibi sayısal yetenek gerektiren derslerden geçer tek not alamayan bir öğrencinin, toplum yüceltiyor, annem babam seviyor diye “Tıp doktoru ya da mühendis” olmak istemesi kiÅŸinin kendi kendisiyle yabancılaÅŸmasına bir örnektir.
9. sınıfta öğrencinin bir alana yönelmesi salt baÅŸarı durumuyla ilgili olmadığı, aslında onun meslek seçimi ile ilgili olduÄŸunu anlamak gerekir. Bazılarımızın yorumladığı gibi ” çalışkanların sayısala, tembellerin Türkçe-matematik alanına” yöneldiÄŸi biçimde olmaması gerekir. BaÅŸkalarının inançları ve ön yargıları deÄŸil kendinizin ilgi ve yeteneklerinize ve mesleki olgunluk düzeyinize uygun olması gerekmektedir. Bir alana yönelmede ölçüt öğrencinin kendisi olmalıdır. Anne ve baba için önemli olan, toplumca “kariyeri yüksek” olduÄŸu belirtilen bir meslekten çok; kendinizi gerçekleÅŸtirebileceÄŸiniz, mutlu ve baÅŸarılı olabileceÄŸiniz bir mesleÄŸinizin olması önemlidir.
Mesleğin seçilmesi sorumluluğu size aittir. Bu sorumluluğu başkaları üzerine almamalıdır. Başkalarından yardım alınabilir; rehber öğretmenin, öğretmenlerin, anne ve babanızın görüşleri de önemlidir. Ancak seçimin olumlu ve olumsuz sonuçlarından en fazla kendinizin etkileneceğini unutmamak gerekir!

SORU: Mesleğimi seçerken hangi aşamaları takip etmem gerekir?
Birey, meslek seçiminden önce başlıca dört konuyu iyi bilmek zorundadır.

1. Kendinizle ilgili bilgi sahibi olmalısınız:
” Hangi konulara ilgi duyuyorsunuz?
” Hangi konularda yetenekli olduÄŸunuzu düşünüyorsunuz?
” KiÅŸilik özelliklerinizi biliyor musunuz? (ÖrneÄŸin, liderlik özelliÄŸine sahip olduÄŸunu düşünen birey, ilerleme olanağı olmayan bir meslek seçtiÄŸinde mutsuz olabilecektir.)
” YaÅŸamdan beklentileriniz neler?
” YaÅŸamda en çok nelere öncelik ve önem veriyorsunuz? Para kazanma, ün sahibi olma gibi.
” Fiziksel özellikleriniz seçmeyi düşündüğünüz mesleÄŸe uygun mu? (ÖrneÄŸin, pilotluk eÄŸitimi almak isteyen bireylerin görme kusuru olmaması gereklidir.)

2. Seçmeyi düşündüğünüz meslek konusunda bilgi sahibi olmalısınız:
” MesleÄŸin gerektirdiÄŸi özellikler nelerdir, meslek hangi yetenekleri, ilgileri, kiÅŸilik özelliklerini, fiziksel özellikleri gerektirmektedir?
” Meslekte yapılan iÅŸler nelerdir?
” MesleÄŸin çalışma ortamı nasıldır?
” MesleÄŸin kazanç durumu nedir?
” Önümüzdeki on yıl içinde mesleÄŸin ülkemizdeki durumu nasıl olacaktır?
” Meslekte yükselme olanakları nasıldır?
” Meslekte kadın/erkek çalışan oranı nasıldır?
” Meslek, staj, zorunlu hizmet gibi çalışmaları gerektirmekte midir?

3. Sizi, seçtiğiniz mesleğe hazırlayan yüksek öğretim kurumları hakkında bilgi sahibi olmalısınız:
” Hangi yüksek öğretim kurumları, seçilen mesleÄŸe eleman yetiÅŸtirmektedir?
” Seçilen yüksek öğretim kurumu yılda kaç öğrenci almaktadır?
” Daha önceki yılların taban puanları nelerdir?
” Seçilen yüksek öğretim kurumu hangi puan türünde öğrenci almaktadır?
” Öğrenim süresi kaç yıldır?
” Özel bir ödeme gerektiriyor mu, bu ödemeleri karşılayabilecek misiniz? (örneÄŸin; diÅŸ hekimliÄŸi bölümünde okuyan öğrenciler derslerde kullanacakları malzemelerin çoÄŸunluÄŸunu kendileri karşılıyorlar)
Yüksek öğretim kurumunun bulunduğu yer ve sunduğu olanaklar öğrenci için yeterli mi?

SORU: Meslek seçerken nelere dikkat etmeliyim?
Öncelikle kişinin kendisini tanıması ve şu sorulara doğru yanıt vermesi gerekmektedir : Yeteneklerim seçtiğim mesleğe uygun mu?İlgi alanlarım bu mesleğin gerektirdiği ilgi alanlarıyla çakışıyor mu? Seçtiğim mesleğin çalışma koşulları nasıl? Büyük bir şehirde mi, küçük bir şehirde mi yaşamak istiyorum? Güvenli bir iş mi istiyorum yoksa ilerlemek için risk almaya hazır mıyım? Seçtiğim mesleğin ücret durumu nedir? İlerleme olanakları mevcut mudur? Seçtiğim mesleğin eğitimini aldıktan sonra bu alanda iş bulabilecek miyim?Ve en önemlisi, kendimi 20-30 sene sonra nerede görmek istiyorum?
Bir meslekte mutlu olabilmenin en önemli faktörü, ilgi ve yeteneklerin, mesleğin gerektirdiği ilgi ve yeteneklerle çakışıyor olmasıdır. Bu yüzden seçilecek olan mesleğin gerektirdiği ilgi ve yeteneklerin neler olduğu araştırılmalı, kişinin söz konusu yeteneklerin ve ilgilerin ne kadarına sahip olduğu göz önünde bulundurulmalıdır. Konuyu bir örnekle açıklayalım: Doktor olabilmek için akademik yeteneğe (sözel,sayısal) ihtiyaç vardır. Ancak diş doktoru olabilmek için hem akademik yeteneğe hem de el becerisine ihtiyaç vardır. Eğer akademik yeteneği çok iyi, ancak el becerisi çok kötü olan birinin diş doktoru olması kuşkusuz o mesleğin gereklerini gerektiği gibi yapamamasına neden olacaktır. Keza sayıları seven, sayısal düşünmekten zevk alan bir kişinin, edebiyat bölümünde okuması da yanlış bir seçim olacaktır.
Seçilen mesleğin çalışma koşulları da son derece önemlidir. Yukarıda verilen örneği sürdürürsek, bu öğrencinin akademik yeteneği ve el becerisinin çok iyi olduğunu düşünelim, diş doktoru olmak için gereken yeteneklere sahip, ancak kan görmeye dayanamıyor, bayılıyor. Bu kişinin bu mesleği başarıyla sürdürmesi sizce nasıl görünüyor? Çocuklara tahammülü olmayan, yalnız kalmayı tercih eden, sinirli bir sınıf öğretmeni nasıl görünüyor?

SORU: Meslek seçiminde kişiliğin rolü nedir?
Her mesleğin kendine has, gerektirdiği bazı kişilik özellikleri vardır. Bu nedenle kişilik özelliklerinizin farkında olmanız, diğer insanlarla olan ilişkilerinizdeki yaklaşımlarınız gelecekteki mutluluğunuz için oldukça önemlidir. Yalnızlıktan hoşlanan içe dönük bir yapınız mı var, yoksa insanlarla bir arada olmaktan mı hoşlanırsınız? Ön planda olmayı seven, atılgan birimisiniz ya da çekingen, kırılgan bir yapınız mı var? Titiz misiniz? Ayrıntılar sizin için önemli midir? Olaylar karşısında çabuk mu reaksiyon gösterirsiniz? İdare eden mi, idare edilen mi olmayı tercih edersiniz? Hayal gücünüz kuvvetli midir? Seyahat etmekten hoşlanır mısınız? Düzenli bir hayat mı, düzensiz, aynı zamanda riskli bir hayat mı yaşamak istersiniz?..
.
SORU: Ben neler yapabilirim? (yeteneklerim)
Yetenek,bir eğitim programından bireyin ne derece başarılı olacağının ip uçlarını veren bilgi ve beceriler bütünü, verilen eğitimden yararlanabilme gücüdür. Yetenek, meslekte başarılı olabilmenin en temel koşuludur.
Akademik yeteneğin belirlenmesi, öğrencinin sayısal yada sözel yeteneklerinin hangisinde daha etkin olduğu, okuldaki Fen, Sosyal, Matematik ve Türkçe derslerindeki başarılarına göre değerlendirilebilir.

SORU: Ben neler yapmaktan hoşlanıyorum? (ilgilerim)
İlgi alanlarınızı hoşlandığınız, tekrar tekrar yapmak istediğiniz, yaparken mutlu olduğunuz, az bir çaba göstererek başardığınız, yaparken zevk aldığınız ve maddi manevi doyuma ulaştığınız işler oluşturur. Bir anlamda ilgiler yeteneğin ifadesidir. Bazen yeteneğinizin olmadığı alanlara ilgi duyabilirsiniz. Ör; müzik yeteneği olmayan, ama müziğe ilgili olduğunu söyleyen bir genç konserlere gidebilir, müzik dinleyebilir.
İlgi alanlarınızı belirlemek için, uğraşmaktan hoşlandığınız alanların, zevkle çalıştığınız çalıştıkça başarılı olduğunuz derslerin neler olduğunu tespit etmelisiniz.

SORU: Meslekler hakkında nereden bilgi edinebilirim?
Okul rehber öğretmeninizden, ilgi duyduğunuz meslekte çalışan tanıdık ve yakınlarınızdan, üniversitelerden, internet adreslerinden, Türkiye İş Kurumu Ankara Meslek Danışma Merkezi ( (http:/www.iskur.gov.tr.)
(e-mail:iskurbim.@superonline.com.) ) adreslerinden meslekler hakkında bilgi alabilirsiniz.

Deniz TAN
Uz. Psk. Dan.

Bugun: 1 Toplam: 4010